Voor welke gebouwen geldt de GACS-verplichting nu?
Sinds 1 januari 2026 moet een utiliteitsgebouw met een verwarmings- of aircosysteem met een nominaal vermogen boven 290 kW een gebouwautomatiserings- en controlesysteem hebben, een GACS. Dit staat in de artikelen 3.145 en 3.146 van het Besluit bouwwerken leefomgeving. Het overgangsrecht uit artikel 3.147 liep tot en met 31 december 2025.
Het vermogen van verwarmen en koelen telt u niet bij elkaar op: elk systeem wordt apart tegen de grens van 290 kW getoetst. Gebouwen waarin naast utiliteit ook wordt gewoond, vallen buiten de verplichting. De verplichting rust op de eigenaar van het gebouw, ook wanneer het pand wordt verhuurd.
Dit speelt vooral bij grotere kantoorgebouwen, bedrijfshallen en logistieke panden met een forse klimaatinstallatie. Heeft uw gebouw meerdere verwarmings- of airconditioningsystemen, dan beoordeelt u elk systeem apart op zijn eigen vermogen. Zodra een van die systemen boven de 290 kW uitkomt, valt dat systeem onder de verplichting, ook als de andere systemen in het gebouw daaronder blijven.
Wat moet een GACS kunnen?
Een GACS moet vier functies hebben: het energieverbruik volgen, de prestaties toetsen, communiceren met andere systemen en de binnenluchtkwaliteit monitoren. Het Bbl schrijft voor dat deze functies aanwezig zijn, niet welk merk of systeem u daarvoor gebruikt.
- Het bewaakt het energieverbruik doorlopend, legt dit vast, analyseert de gegevens en kan op basis daarvan bijsturen.
- Het toetst de efficiëntie van de installaties, spoort verliezen op en informeert de beheerder daarover.
- Het communiceert met andere systemen in en om het gebouw.
- Het monitort de kwaliteit van de binnenlucht.
Voor de kwaliteit van deze functies verwijst de Omgevingsregeling naar NEN-EN-ISO 52120-1. Voor een bestaand gebouw geldt klasse C, met klasse B voor de energieanalyse. Voor nieuwbouw ligt de lat hoger: klasse B, met klasse A voor technisch gebouwbeheer.
Deze indeling in klassen zegt iets over de kwaliteit en diepgang van de functies, niet alleen over de aanwezigheid ervan. Een systeem dat net de laagste klasse haalt, voldoet aan de letter van de eis. Een systeem in een hogere klasse biedt doorgaans meer stuurinformatie voor het energiebeheer van het gebouw.
Wat is er op 29 mei 2026 veranderd?
Op 29 mei 2026 ging het eerste deel van EPBD IV in Nederland in. Voor de GACS-verplichting kwam daarmee de functie voor het monitoren van de binnenluchtkwaliteit erbij, en verviel de keuring van verwarmings- en aircosystemen.
De artikelen 6.37 en 6.42 van het Bbl, die deze keuringsplicht regelden, staan sinds die datum als vervallen. Volgens RVO hoeven organisaties vanaf 1 juli 2026 geen keuringsrapporten van verwarmings- en aircosystemen meer op te slaan in het keuringsportaal. De keuring van stookinstallaties blijft wel bestaan, die regeling is niet gewijzigd.
Voor u als gebouweigenaar betekent dit dat de keuringsverplichting die eerder voor verwarmings- en airconditioningsystemen gold, los is komen te staan van de GACS-eisen. De aandacht verschuift van een periodieke keuring naar het doorlopend functioneren van het systeem zelf.
Wat verandert er in 2030?
Volgens RVO wordt de GACS-verplichting vanaf 1 januari 2030 uitgebreid naar utiliteitsgebouwen met verwarmings- of aircosystemen boven 70 kW. Deze grens staat nog niet in de geldende tekst van het Bbl.
Voor gebouwen met een systeem tussen 70 en 290 kW is dit een goed moment om de situatie in kaart te brengen, zodat u niet pas in 2030 voor het eerst naar het vermogen van uw installaties kijkt.
Hoe toont u aan dat uw gebouw voldoet?
U toont aan dat uw gebouw voldoet met de checklist technische eisen GACS, een rapport van de uitkomsten en, bij een tekort, een verbeterplan. Deze stukken horen bij de eigenaar van het gebouw.
Blijkt uit de checklist dat een van de vier functies ontbreekt of niet aan de vereiste klasse voldoet, dan legt u in het verbeterplan vast welke stappen u neemt en binnen welke termijn. Zo blijft voor uzelf en voor de omgevingsdienst inzichtelijk hoe u naar een volledig werkend GACS toegroeit.
De gemeente is het bevoegd gezag voor de GACS-verplichting en kan het toezicht laten uitvoeren door de omgevingsdienst. Wij begeleiden gebouweigenaren bij het opstellen van de checklist, het rapport en het verbeterplan vanuit onze compliance-dienstverlening.
Wat kunt u nu doen?
Stel eerst het nominale vermogen van uw verwarmings- en airconditioningsystemen vast, per systeem apart. Toets uw gebouw daarna aan de checklist technische eisen GACS om te zien welke van de vier functies al aanwezig zijn en welke nog ontbreken. Ontbreekt er iets, leg dat dan vast in een verbeterplan met een planning voor de aanpassing.
Zo weet u op tijd waar uw gebouw staat, ook met het oog op de uitbreiding die er volgens RVO voor 2030 aankomt. Meer over de verplichting, de klassen en de ondersteuning die wij bieden leest u op de pagina over GACS.
Veelgestelde vragen
Nu nog niet. Volgens RVO wordt de verplichting vanaf 1 januari 2030 uitgebreid naar utiliteitsgebouwen met verwarmings- of aircosystemen boven 70 kW, maar die grens staat nog niet in de geldende tekst van het Bbl.
Nee. Beide systemen worden apart tegen de grens van 290 kW getoetst, niet samen.
De eigenaar van het gebouw is verantwoordelijk, ook als het pand wordt verhuurd en de huurder de installaties gebruikt.
Een energiemanagementsysteem dat vergelijkbaar is met de eisen aan een GACS kan voldoen. Een gebouwbeheersysteem voldoet daar op zichzelf waarschijnlijk niet aan.
Bronnen
Onafhankelijke bronnen voor controle en verdieping. Geraadpleegd op 20 november 2026.
- Besluit bouwwerken leefomgeving, artikelen 3.145 t/m 3.147 en 6.37/6.42 (wetten.overheid.nl)
- GACS-verplichting bestaande bouw (IPLO)
- Omgevingsregeling, artikelen 5.32d en 5.32e (wetten.overheid.nl)
- Systeemeisen technische bouwsystemen GACS (RVO)
- EPBD III (RVO)
- EPBD IV (RVO)