GACS niveaus D, C, B en A: wat is vereist en wat levert het op?

De GACS-verplichting voor utiliteitsgebouwen is gebaseerd op de NEN-EN-ISO 52120-1:2022 norm. Deze norm definieert vier automatiseringsniveaus: D, C, B en A. Het wettelijk minimum is niveau C als standaardregeling, met niveau B specifiek voor het onderdeel energiemanagement. Maar wat betekenen deze niveaus concreet? En waarom kan het lonen om hoger te scoren dan het minimum? In dit artikel leggen we elk niveau uit met praktische voorbeelden.

De vier niveaus: van D tot A

De NEN-EN-ISO 52120-1:2022 beoordeelt gebouwautomatisering op vijf functiegroepen: verwarming, koeling, ventilatie, verlichting en energiemanagement. Per functiegroep wordt een automatiseringsniveau toegekend. Het totaalbeeld bepaalt of uw gebouw voldoet aan de wettelijke eisen.

Niveau D: geen automatisering (onvoldoende)

Niveau D betekent dat er geen of nauwelijks automatische regeling is. De installaties worden handmatig bediend, er zijn geen tijdschakelingen en er is geen energiemonitoring. Dit niveau voldoet niet aan de wettelijke eisen en komt helaas nog voor in oudere gebouwen.

• •Verwarming: handmatige bediening van radiatorkranen, geen centrale regeling
• •Koeling: handmatige bediening van split-units, geen tijdsturing
• •Ventilatie: continu aan of handmatig geschakeld, geen CO₂-sturing
• •Verlichting: handmatige schakelaars, geen aanwezigheidsdetectie
• •Energiemanagement: geen monitoring, geen inzicht in verbruik per systeem

Niveau C: standaardautomatisering (wettelijk minimum)

Niveau C is het wettelijk vereiste minimumniveau voor de meeste functiegroepen. Op dit niveau zijn de belangrijkste systemen automatisch geregeld en voorzien van tijdschakelingen. Er is basismonitoring aanwezig.

• •Verwarming: automatische temperatuurregeling per zone met geprogrammeerde tijdschema's en nachtsetback
• •Koeling: automatische temperatuurregeling met tijdsturing, start/stop op basis van schema
• •Ventilatie: automatische regeling op basis van tijdschema's, eventueel met CO₂-sturing in hoofdzones
• •Verlichting: automatische verlichting in gemeenschappelijke ruimten (trappenhuizen, gangen, toiletten)
• •Energiemanagement: op dit onderdeel is niveau B vereist (zie hieronder)

Niveau C is voor de meeste gebouwen haalbaar zonder grote investeringen. Vaak gaat het om het configureren van bestaande regelaars, het toevoegen van tijdschakelingen en het installeren van basismonitoring.

Niveau B: geavanceerde automatisering

Niveau B gaat een stap verder met geavanceerde regeling en monitoring. Voor het onderdeel energiemanagement is dit het wettelijk vereiste minimum. Voor de overige functiegroepen is het niet verplicht, maar het levert wel aanzienlijk meer energiebesparing op.

• •Verwarming: individuele kamerregeling met aanwezigheidsdetectie, optimalisatie op basis van buitentemperatuur
• •Koeling: individuele regeling per zone, vrije koeling waar mogelijk, automatische seizoensomschakeling
• •Ventilatie: vraaggestuurde ventilatie op basis van CO₂ en/of aanwezigheid in alle zones
• •Verlichting: daglichtsturing en aanwezigheidsdetectie in alle ruimten
• •Energiemanagement: submetering per systeem, trendanalyse, automatische detectie van afwijkingen, alarmering bij onverwacht verbruik

Het energiemanagement op niveau B is het absolute minimum dat de wet vereist. Dit houdt in dat u per systeem (verwarming, koeling, ventilatie) het energieverbruik monitort, trends analyseert en geautomatiseerde alarmen instelt bij afwijkingen. Zonder deze monitoring kunt u niet aantonen dat uw GACS effectief functioneert.

Niveau A: hoogperformant en zelfoptimaliserend

Niveau A is het hoogste niveau en vertegenwoordigt state-of-the-art gebouwautomatisering. Op dit niveau zijn systemen volledig geïntegreerd, communiceren ze onderling en optimaliseren ze zichzelf op basis van voorspellende algoritmes en real-time data.

• •Verwarming: voorspellende regeling op basis van weersvoorspelling, bezettingspatronen en thermische massa van het gebouw
• •Koeling: geïntegreerde regeling met verwarming en ventilatie, voorspellende koelcurves
• •Ventilatie: volautomatisch vraaggestuurd met luchtkwaliteitsoptimalisatie per zone
• •Verlichting: volledig geïntegreerd met zonwering, daglicht en bezetting
• •Energiemanagement: real-time optimalisatie over alle systemen, benchmarking, geautomatiseerde rapportage, integratie met energiemarkten

Niveau A is niet wettelijk verplicht, maar levert de hoogste besparingen op. Organisaties die niveau A bereiken, besparen doorgaans 25% tot 40% op hun energiekosten vergeleken met niveau D. Bovendien draagt niveau A bij aan een hoger energielabel en een hogere vastgoedwaarde.

Waarom hoger gaan dan het minimum?

Het wettelijk minimum (C met B voor energiemanagement) is de ondergrens. Er zijn meerdere redenen om te investeren in een hoger niveau:

• •Meer energiebesparing: elk hoger niveau levert substantieel meer besparing op. Het verschil tussen C en B kan 10% tot 15% extra besparing zijn.
• •Toekomstbestendigheid: de drempel daalt in 2030 naar 70 kW en de eisen worden naar verwachting strenger. Nu investeren in een hoger niveau voorkomt dubbel werk later.
• •Subsidies: hogere investeringen in gebouwautomatisering komen in aanmerking voor meer EIA-aftrek.
• •Vastgoedwaarde: gebouwen met een hoger automatiseringsniveau en beter energielabel hebben een hogere marktwaarde.
• •Comfort: geavanceerde automatisering leidt tot beter binnenklimaat en hogere tevredenheid van gebruikers.

Hoe Enovium het niveau bepaalt en verbetert

Enovium voert per gebouw een gedetailleerde niveaubepaling uit conform de NEN-EN-ISO 52120-1:2022. Per functiegroep stellen wij vast welk niveau uw gebouw heeft en wat er nodig is om aan het wettelijk minimum te voldoen. Vervolgens adviseren wij welke extra investeringen rendabel zijn om een hoger niveau te bereiken. Zo maakt u een weloverwogen keuze op basis van feiten en terugverdientijd.