GACS-verplichting 2026: Alles wat u moet weten

Heeft uw pand een verwarmings- of koelinstallatie boven 290 kW? Dan bent u sinds 1 januari 2026 verplicht een Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem (GACS) te hebben. Geen vrijblijvend advies maar wet: de Europese EPBD III, in Nederland vastgelegd in het Besluit Bouwwerken Leefomgeving. Hieronder wat dat precies inhoudt, voor welke gebouwen het geldt en wat u nu regelt.

Wat is een GACS precies?

GACS staat voor Gebouwautomatiserings- en Controlesysteem. Het is een systeem dat de klimaat- en energie-installaties in een gebouw monitort, aanstuurt en optimaliseert. Het kan bestaan uit één product of uit meerdere onderdelen van verschillende fabrikanten. Het doel is het energieverbruik te verlagen door slimme automatisering.

Een GACS is niet hetzelfde als een Gebouwbeheersysteem (GBS). Een GBS is breder en omvat ook toegangscontrole, brandmeldinstallaties en liften. Een GACS richt zich specifiek op de energiegerelateerde systemen. De NEN-EN-ISO 52120-1:2022 is hierbij een richtlijn, maar u mag ook een gelijkwaardige aanpak gebruiken, bijvoorbeeld een opname door een GACS-adviseur.

Voor welke gebouwen geldt de verplichting?

De GACS-verplichting geldt voor utiliteitsgebouwen (niet-woongebouwen) die voldoen aan de volgende criteria:

• •Het gebouw heeft een verwarmings- en/of airconditioningsinstallatie met een nominaal vermogen boven 290 kW
• •Het gebouw heeft minder dan 50% woonfunctie (bij gemengde functies mag het vermogen van het woondeel worden afgetrokken; raadpleeg rvo.nl voor de exacte berekeningsmethodiek)
• •Inclusief: kantoren, hotels, ziekenhuizen, winkelcentra, maar ook fabriekshallen, werkplaatsen en laboratoria

Er gelden uitzonderingen, onder meer voor monumenten en gebouwen zonder klimaatinstallatie. Raadpleeg de actuele regelgeving op rvo.nl voor de meest recente uitzonderingen en de berekeningsmethodiek bij gemengde functies. Per 1 januari 2030 wordt de drempel verlaagd naar 70 kW, waardoor aanzienlijk meer gebouwen onder de verplichting gaan vallen.

Welk niveau is vereist?

De NEN-EN-ISO 52120-1:2022 kent vier automatiseringsniveaus, van D (geen automatisering) tot A (volledig geïntegreerde, zelfoptimaliserende systemen). Het wettelijk minimum is Niveau C als standaardregeling, met Niveau B specifiek voor het onderdeel energiemanagement. Dit omvat onder meer:

• •Automatische regeling van verwarming en koeling per zone
• •Geprogrammeerde tijdschakelingen voor HVAC-systemen
• •Automatische verlichting in gemeenschappelijke ruimten
• •Monitoring van energieverbruik per systeem
• •Alarmering bij afwijkingen in energieverbruik

Niveau A gaat verder met voorspellende regeling en volledige integratie. Hoewel niet verplicht, leveren hogere niveaus extra besparingen op.

Handhaving

Gemeenten en omgevingsdiensten zijn het bevoegd gezag voor GACS-eisen. Zij kunnen handhavend optreden bij niet-naleving. Voor verhuurde gebouwen is de eigenaar verantwoordelijk, niet de huurder.

Hoe Enovium dit uit handen neemt

Wij begeleiden u van quickscan tot aantoonbare compliance, en bundelen GACS met uw EED-audit en informatieplicht in één all-in audit met een levend digitaal dossier in ons Energie Management Studio. Wat dat u oplevert:

• •Binnen een dag weten waar u staat. Gratis quickscan: GACS-plichtig of niet, plus een nulmeting tegen NEN-EN-ISO 52120-1:2022.
• •Eén concreet plan, geen losse rapporten. Implementatieadvies met kosten, planning en prioriteiten, gekoppeld aan uw EED en informatieplicht.
• •Nooit meer vanaf nul. Uw data blijft leven in het dossier, elke volgende ronde is een update.
• •Gegarandeerd compliant. 100 procent compliancescore op meer dan 1.000 audits in ruim 500 gebouwen sinds 2018.

Deadline 2030: ook gebouwen boven 70 kW

Per 1 januari 2030 wordt de vermogensdrempel verlaagd van 290 kW naar 70 kW. Dit betekent dat een veel groter aantal gebouwen onder de verplichting gaat vallen. Als uw gebouw in deze categorie valt, is het verstandig om nu al te starten met de voorbereiding.